تبلیغات

کمپین وبلاگ نویسی امام نقی علیه السلام | Imam Naghi - علل محدود بودن اطلاعات تاریخی درباره امام هادی (علیه السلام)

[ ]
 
 
علل محدود بودن اطلاعات تاریخی درباره امام هادی (علیه السلام)

دكتر محمدحسین رجبی دوانی، پژوهشگر و كارشناس تاریخ اسلام در گفتاری به مناسبت سالروز شهادت امام علی‌النقی علیه‌السلام، علل محدود بودن اطلاعات ما درباره‌ی شخصیت و سیره‌ی آن حضرت را بررسی می‌كند:


http://farsi.khamenei.ir/ndata/news/19933/smpl.jpg

امام هادی علیه‌السلام طبق نقلی در سال ۲۱۲ و طبق نقلی دیگر در سال ۲۱۴ هجری قمری در یكی از روستاهای اطراف مدینه متولد شدند. ایشان در سال ۲۲۰ و در پی شهادت امام جواد علیه‌السلام در سن ۶ یا ۸ سالگی به امامت ‌رسیدند. حدود بیست‌ویك سال در مدینه بودند و سپس با توجه به نامه‌نگاری‌های بریحه -امام‌جماعت حرم- با متوكل خلیفه‌ی عباسی و توصیه‌ی او كه: «اگر به حرمین نیاز داری، علی بن محمد را از آن‌جا بیرون ببر كه او مردم را به خود می‌خواند و عده‌ی بسیاری از او تبعیت كرده‌اند» و با توجه به گزارش‌هایی كه از ارتباط امام با وكلایشان در مدینه داشتند، به دستور خلیفه ایشان را به سامرا منتقل كردند. حضرت حدود بیست‌ویك سال در آن‌جا تحت كنترل مأموران خلفای عباسی زندگی ‌كردند تا این‌كه طبق نقلی در سوم ماه رجب سال ۲۵۴ هجری قمری و در سن حدود ۴۲ سالگی به شهادت ‌رسیدند.


* اعتراف جنیدی
درست است كه امام هادی علیه‌السلام در سن هشت یا شش سالگی به امامت رسیدند، اما با توجه به سابقه‌ای كه از به امامت رسیدن امام جواد علیه‌السلام در همین سنین وجود داشت، این مسأله در زمان امام هادی علیه‌السلام با چالش جدی مواجه نشد. در زمان امام جواد علیه‌السلام بحث‌ها و تزلزلاتی برای بسیاری از رجال شیعه درباره‌ی امامت ایشان پیش آمد، اما به‌مرور و با روشن شدن زوایای امر و یقین آنان به عصمت امام و این‌كه امامِ خردسال، پاسخگوی معضلات و سؤالات و مشكلات مردم بود، در همان زمان این مسأله در بین شیعیان حل شد. به همین خاطر امامت امام هادی علیه‌السلام در این سنین برای شیعیان پذیرفته‌شده بود و تقریباً عموم شیعیان پس از شهادت امام جواد علیه‌السلام امامت امام هادی علیه‌السلام را پذیرفتند و آن مشكلات سابق دیگر به‌ وجود نیامد.


مظلومِ پیروز | استاد و شاگرد

در برخی روایات ما اشاره شده است كه دستگاه خلافت، یكی از عالمان سنی‌مذهب آن زمان به نام جنیدی را مأمور تدریس به امام هادی علیه‌السلام می‌كنند. آن طور كه پیدا است، دستگاه خلافت وقتی دید پدر حضرت از دنیا رفته و ایشان هم سن كمی دارند، در پی این بر‌آمد كه ایشان را تحت تعلیماتی قرار دهد كه مطابق میل این دستگاه پرورش یابد. اما همین جنیدی پس از مدتی چنان محو علم و شخصیت امام خردسال شد و تحت تأثیر ایشان قرار ‌گرفت كه شیعه شد و ‌گفت: ایشان علوم و معارفی دارد كه من خودم باید از ایشان بهره ببرم.


در برخی روایات ما اشاره شده است كه دستگاه خلافت، یكی از عالمان سنی‌مذهب آن زمان به نام جنیدی را مأمور تدریس به امام هادی علیه‌السلام می‌كنند. آن طور كه پیدا است، دستگاه خلافت وقتی دید پدر حضرت از دنیا رفته و ایشان هم سن كمی دارند، در پی این بر‌آمد كه ایشان را تحت تعلیماتی قرار دهد كه مطابق میل این دستگاه پرورش یابد. اما همین جنیدی پس از مدتی چنان محو علم و شخصیت امام خردسال شد و تحت تأثیر ایشان قرار ‌گرفت كه شیعه شد و ‌گفت: ایشان علوم و معارفی دارد كه من خودم باید از ایشان بهره ببرم.

امام هادی علیه‌السلام معاصر بودند با دوران خلافت خلفایی مثل معتصم و واثق عباسی. این دو خلیفه از نظر فكری مثل مأمون، معتزلی‌مسلك بودند. به همین خاطر فشارها علیه امام هادی علیه‌السلام نسبت به زمان امام جواد علیه‌السلام مقداری كمتر بود. لذا امام هادی علیه‌السلام از این فرصت استفاده كردند و با توجه به فعالیت‌های ارزشمند و بسیار دقیق و حساب‌شده‌ای ائمه‌ی پیشین علیهم‌السلام برای ترویج مكتب حقه‌ی اهل بیت علیهم‌السلام، امام هادی علیه‌السلام هم توانستند به‌خوبی این تلاش‌ها را پیش ببرند و به ثمر برسانند.


ادامه متن در ادامه مطلب ....



*مراقبت شدید دستگاه خلافت
امام هادی علیه‌السلام هنگامی كه در مدینه بودند، با ارسال نمایندگان خود به اقصی‌نقاط عالم اسلام، بذر تشیع را كه ائمه‌ی پیشین علیهم‌السلام كاشته بودند، به درختی پرثمر تبدیل كردند. در واقع تشیع در عصر ایشان به قدری گسترش یافت كه امام لازم دیدند برای هماهنگی و هدایت شیعیان و پاسخگویی به مسائل شرعی و ابهامات معرفتی در اصول دین و همچنین حل معضلات كلامی، نمایندگانی را در بین آنها قرار دهند. این نمایندگان هم این مسائل را پاسخ می‌دادند و هم رهنمودهای امام برای شیعیان را به آنها می‌رساندند و هم وجوهات شرعی را جمع‌آوری می‌كردند و برای امام می‌فرستادند. از جمله‌ی این وكلا می‌توان به «علی بن جعفر»، «حسن بن عبدوده»، «علی بن بلال» و «ابوعلی بن راشد» اشاره كرد. علی بن جعفر همان كسی است كه كارگزاران متوكل عباسی او را بازداشت و زندانی كردند و پس از تحمل سال‌ها حبس، امام هادی علیه‌السلام به او دستور ‌دادند كه به مكه برود و در حرم مقیم شود.


امام با این وكلا نامه‌نگاری می‌كردند و نامه‌ها را افراد بسیار مطمئنی و با رعایت جوانب امنیتی و حفاظتی رد و بدل می‌كردند. نامه‌ها عمدتاً حاوی دستورهای امام و خط مشی‌های كلی ایشان برای نمایندگان بود. بعضی از این وكلا افرادی بودند كه عالم و شاگرد و صحابه‌ی امام محسوب می‌شدند. بسیاری از آنان به نیابت از امام پاسخگوی مسائل شرعی بودند. حتی برخی از آنان در حدی بودند كه امام به دیگر نمایندگان خود می‌فرمودند كه اطاعت از این شخص، اطاعت از من و نافرمانی از او نافرمانی از من خواهد بود. این‌ها در واقع حلقه‌ی وصل توده‌های شیعه با امام هادی علیه‌السلام بودند. همچنین این وكلا نقش مهمی در اقناع شیعیانی داشتند كه با توجه به سن كم امام در هنگام به امامت رسیدن، دچار تردید نسبت به ایشان شده بودند.


بالاخره این ارتباطات سازمان‌یافته از چشم دستگاه خلافت مخفی نماند و منجر به تبعید امام به شهر سامرا شد. وقتی هم كه متوكل عباسی در جایگاه خلافت نشست، سعی كرد با اقتدار بیشتری نسبت به دوران برادرش –الواثق بالله– خلافت را اداره كند. لذا برخی وكلای امام را در شهرهای مختلف شناسایی و دستگیر كردند و برخی را به زندان‌های طولانی‌مدت انداختند. امام هادی علیه‌السلام پس از دستگیر شدن یكی از وكلایشان، بلافاصله وكیل دیگری را معین می‌كردند تا ارتباط بین امت و امام قطع نشود. در این زمان كه امام در سامرا تحت مراقبت شدید بودند، وكلای ایشان با رعایت مسائل حفاظتی و امنیتی و بعضاً حتی در قالب دستفروشی و دوره‌گردی با امام ارتباط برقرار می‌كردند و رهنمودهای لازم را شفاهاً از ایشان دریافت می‌كردند.


عامل چهارم آن است كه بیشتر مورخان به مسائل سیاسی و عرصه‌ی سیاست عالم اسلام توجه داشتند. مثلاً بیشترین اطلاعات ما از زندگانی پر بركت امام رضا علیه‌‌السلام مربوط به آن مقطع كوتاه ولایتعهدی ایشان است. چون ولایتعهدی یك مسأله‌ی سیاسی بوده است.

همین ارتباطات هم تحت مراقبت شدید مأموران دستگاه خلافت بود. مأموران اطلاعاتی دستگاه كه از این ارتباطات بو برده بودند، بارها ذهن خلیفه را نسبت به امام بدبین كردند؛ می‌گفتند كه ایشان ارتباطات مشكوكی دارد، اموالی به ایشان می‌رسد و افراد را در شهرهای مختلف هدایت می‌كند. آنها می‌گفتند كه حضرت فقط به مسائل شرعی و احكام نمی‌پردازد، بلكه مشغول فعالیت‌های سیاسی و تدارك یك مخالفت منسجم با نظام حاكم است. خلیفه نیز تحت تأثیر این گزارش‌ها و در چندین نوبت دستور داد تا غافلگیرانه به منزل امام یورش ببرند و آن را بازرسی كنند تا بلكه اموال یا اسلحه‌ای بیابند و بهانه‌ای برای برخورد با امام به‌ دست آورند. اما هر بار كه به خانه‌ی امام حمله بردند، با هوشیاری امام ناكام شدند. به هر حال امام هادی علیه‌السلام با مشكلات بسیار و در حالی كه تحت مراقبت شدید دستگاه خلافت عباسی بودند، به هدایت جامعه‌ی شیعیان پرداختند و امور شیعیان را پیش بردند.


*چرا اطلاعات ما درباره امام هادی كم است؟
اما عوامل مختلفی دست به دست هم داده‌اند و باعث شده‌اند كه اطلاعات ما درباره‌ی ائمه‌ی اطهار و به‌ویژه سه تن از این بزرگواران بسیار محدود باشد؛ یعنی امام جواد، امام هادی و امام عسكری علیهم‌السلام. در واقع ما نسبت به این دوره‌ی زمانی دچار فقدان اطلاعات كافی هستیم. مهم‌ترین دلایل این محدودیت اطلاعات تاریخی درباره‌ی زندگانی این سه امام و به‌ویژه امام هادی علیه‌السلام از این قرار است:

خست: عمر كم این بزرگواران. مدت عمر ایشان در قیاس با دیگر ائمه علیهم‌السلام كمتر بود و همین مسأله در محدود بودن اطلاعات ما از این بزرگواران مؤثر بوده است. این موضوع در مورد امام جواد و امام عسكری علیهما‌السلام نیز صدق می‌كند. امام جواد علیه‌السلام را در سن بیست‌وپنج سالگی به شهادت ‌رساندند و امام عسكری علیه‌السلام را در سن بیست‌وهشت سالگی.

عامل دوم، محصور بودن ایشان است. این امامان ما در حصر و تحت كنترل شدید بودند و به طور طبیعی مردم نمی‌توانستند با ایشان ارتباط برقرار كنند. در نتیجه مطالبی هم كه از ایشان مورد ثبت و ضبط قرار ‌گرفته، اندك و محدود است. حتی وكلای امام هادی علیه‌السلام و كسانی كه رابط آن بزرگوار با مردم بودند، در قالب چهره‌های ناشناس مانند دستفروش و دوره‌گرد و با احتیاط بسیار به خانه‌ی حضرت می‌آمدند و سؤالات خود را می‌پرسیدند و از آن حضرت كسب تكلیف می‌كردند.

حتی با وجود «زراقی» كه حاجب و وزیر خلیفه و از شیعیان نفوذی به دستگاه خلافت بود، باز هم ارتباط با امام هادی علیه‌السلام به‌راحتی صورت نمی‌گرفت. تا آن‌جا كه نقل شده یكی از یاران امام برای این‌كه از حال امام خبر بگیرد، نزد حاجب ‌آمد، اما نمی‌دانست كه حاجب شیعه است. صبر ‌كرد تا اطراف حاجب خلوت شود. حاجب كه منظور او را فهمید و به او گفت: آمده‌ای تا از مولایت خبر بگیری؟ او پاسخ ‌داد كه مولای من خلیفه است. حاجب ‌گفت: ساكت باش. من هم عقیده‌ی تو را دارم و این امام بزرگوار امام من و تو است. آن صحابی امام گفت: من خوشحال شدم وقتی دیدم حاجب هم شیعه است. بعد صبر ‌كردند تا فرصت مناسبی فراهم شود. سپس حاجب او را همراه پسربچه‌ای نزد امام ‌فرستاد. وقتی امام علیه‌السلام به سؤالات او پاسخ ‌دادند، به او ‌گفتند كه به‌سرعت از آن‌جا بیرون برو، زیرا بودنت در آن‌جا برایت خطر دارد.

حضرت آیت‌الله سبحانی: در حقیقت امامت استمرار مقام نبوت است و تمام مسئولیت‌هایی كه بر عهده‌ی پیامبر بوده، همه‌ی آن مسئولیت‌ها بر عهده‌ی امام نیز می‌باشد، با این تفاوت كه نبیّ مورد وحی است و وحی الهی بر او نازل می‌شود و پایه‌گذار دین است، اما امام مورد وحی نیست. [متن كامل]

بنابراین ارتباط با امام هادی علیه‌السلام حتی با وجود شیعیان نفوذی در دستگاه خلفای عباسی به‌سختی صورت می‌گرفت و با خطرات بسیاری همراه بوده است. همین مسأله باعث شده كه اطلاعات تاریخی چندانی از ایشان ثبت و ضبط نشده باشد.

عامل سوم این است كه تواریخ را عمدتاً افراد غیر شیعه نوشته‌اند و اساساً زمانه، زمانه‌ی شیعیان نبود. حكومت عباسی با قدرت و قوت بر امور نظارت می‌كرد و بسیاری از مورخان تنها به شرطی می‌توانستند دست به قلم ببرند كه چیزی بنویسند كه دستگاه خلافت می‌خواهد. بنابراین یا باید باب میل آنها می‌نوشتند یا این‌كه چیزی نمی‌نوشتند و مثلاً از مسأله‌ای صرف ‌نظر می‌كردند. هر مسأله‌ای كه دستگاه خلافت خوشش نمی‌آمد و از جمله هرگونه تبلیغ دشمنان دستگاه و ترویج آیین آنان نباید ثبت و ضبط می‌شد. بنابراین اگر هم كسی می‌خواسته مطالبی را از اهل بیت علیهم‌السلام و به‌خصوص در این موقع از امام هادی علیه‌السلام ثبت و ضبط كند، از ترس دستگاه خلافت از این كار منصرف می‌شد.

عامل چهارم هم آن است كه بیشتر مورخان به مسائل سیاسی و عرصه‌ی سیاست عالم اسلام توجه داشتند. مثلاً بیشترین اطلاعات ما از زندگانی پر بركت امام رضا علیه‌‌السلام مربوط به آن مقطع كوتاه ولایتعهدی ایشان است. چون ولایتعهدی یك مسأله‌ی سیاسی بوده و به دستگاه خلافت هم مرتبط می‌شده، مورد توجه قرار می‌گرفته و راجع به آن قلم‌فرسایی می‌شده است. اما ما در مورد بقیه‌ی عمر مبارك امام در دوران امامت ایشان اطلاعات چندانی نداریم و به‌ندرت مطالبی در این دوره در تاریخ وجود دارد. بنابراین با توجه به آن‌ كه امامان ما و از جمله امام هادی علیه‌السلام در عرصه‌ی خلافت و حكومت حضور نداشتند، مطالب مربوط به ایشان هم از طرف مورخان به صورت مفصل مورد ثبت و ضبط قرار نگرفته است.



یکشنبه 13 مرداد 1392ساعت : 05:25 ب.ظ | کمپین وبلاگ نویسی امام علی النقی (ع)
می توانید دیدگاه خود را بنویسید.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
درباره کمپین
کمپین وبلاگ نویسی امام علی النقی (علیه السلام)‍‍‍

تقدیم به ساحت مقدس امام نقی (علیه السلام). لطفا با درج لینک یا لوگوی کمپین در وبلاگ یا وبسایت خود از کمپین در موتور های جستجو حمایت کنید و با ارسال لینک خود در بین حامیان کمپین جای گیرید. بی صبرانه منتظر حمایت شما از کمپین هستیم.

آخرین مطالب
نظر سنجی
کمپین را از چگونه دیدید ؟




حامیان کمپین تا این لحظه
آمار کمپین
   تعداد مطالب :
   آخرین بروز رسانی :
   بازدید امروز :
   بازدید دیروز :
   بازدید این ماه :
   بازدید ماه قبل :
   بازدید کل :
   آخرین بازدید :

 
پرش به بالا
Display Pagerank